- تعداد نمایش : 530
- تعداد دانلود : 164
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/1892
- کد IranDOI مقاله: IranDOI:10.irandoi.2002/bahareadab.2025 .18 .7958
سال : 18
شماره : 8
شماره پی در پی : 114
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 18،
شماره 8،
،
شماره پی در پی 114
تحلیل عرفانی افسون سخن و ارزش کلام در رمانتیسم در شعر سهراب سپهری بر اساس رویکرد نشانه شناسی تأویلی امبرتو اکو
صفحه
(259
- 279)
شلیر رحمانی ، فاطمه مدرسی (نویسنده مسئول)
تاریخ دریافت مقاله
: خرداد 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: شهریور 1404
چکیده
زمینه و هدف: رمانتیسم عرفانی به عنوان مطالعاتی بینارشته ای در حوزه ادبیات، پیوندی میان رمانتیسم و عرفان برقرار میکند. افسون سخن و ارزش کلام، یکی از مؤلفه های بنیادین مکتب رمانتیسم است که در پیوند با عرفان قابلیت فراوانی برای تولید معنایی چندلایه ایجاد میکند. این پژوهش میکوشد به این پرسش پاسخ دهد که کلام و سخن در عرفان و مکتب رمانتیسم در اشعار سهراب سپهری چه جایگاهی دارد و چگونه میتوان این اشعار را از منظر نشانه شناسی تأویل کرد.
روش: پژوهش پیش رو، به بررسی نشانه شناختی مؤلفه های رمانتیکی و عرفانی و خوانش آنها در اشعار منتخب سهراب سپهری پرداخته است. بدین منظور، دو شعر از اشعار سهراب سپهری با روش تحلیلی- توصیفی مبتنی بر داده های کتابخانه ای تحلیل و بر اساس رویکرد نشانه شناسی تأویلی امبرتو اکو، از منظر رمزگان عرفانی و مؤلفه های رمانتیک مورد بررسی قرار گرفت.
یافته ها: یافته ها حاکی از آن است که سپهری با بهره گیری از استعاره های طبیعت و رمزگانهای عرفانی، کلام را از سطح ابزاری ارتقا بخشیده و آن را به عنوان موجودیتی زنده تلقی میکند. این ویژگی امکان خوانشهای متنوعی را در بستر رمانتیسم عرفانی رقم میزند.
نتیجه گیری: برآیند متن بیانگر این است که واژه در اشعار سپهری به عاملی برای شهود و مکاشفه تبدیل شده است و به کارگیری رویکرد تأویلی امبرتو اکو در خوانش اشعار سپهری، افزون بر آشکارسازی ابعاد پنهان ارزش کلام، الگویی روشمند برای تحلیل متون ادبی با مؤلفه های عرفانی و رمانتیک ارائه میدهد.
کلمات کلیدی
افسون سخن
, ارزش کلام
, رمانتیسم
, عرفان
, نشانه شناسی تأویلی
, سهراب سپهری
- ابن عربی، محمد بن علی. (١٣٨٥). فصوص الحکم. شرح محمد علی موحد. تهران: کارنامه، صص ١٣٧-١٤٥.
- اکو، امبرتو. (١٤٠٢). نشانه شناسی و فلسفه ی زبان. ترجمه عبدالکریم اصولی طالش. تهران: نگاه، صص١٣-١٦-٥٢.
- چندلر، دانیل. (١٣٩٧). مبانی نشانه شناسی. ترجمه مهدی پارسا. تهران: سوره مهر، صص ٢٢١-٢٢٢.
- رمضانی، حسن و محسن پارسا نژاد. (١٣٩١). حقیقت قلب در عرفان اسلامی. نشریه ی حکمت عرفانی، سال اول، شماره ی چهارم، پاییز و زمستان، صص٣٣-٤٧.
- سپهری، سهراب. (١٣٩٦). هشت کتاب. تهران: راستا مهر.
- سید حسینی، رضا. (١٣٨٧). مکتبهای ادبی جلد اول. تهران: نگاه، صص ١٦١-١٨٢.
- شمیسا، سیروس. (١٣٩٥). مکتبهای ادبی. تهران: قطره، صص٤٠٢.
- قاسمی فرد، هدیه. و دیگران، (١٤٠٢). تحلیل نقشنشانه ای در دو شعر حافظ موسوی و ودیع سعاده بر اساس نظریه ی امبرتو اکو. نشریه پژوهش ادبیات معاصر جهان، دوره بیست و هشتم شماره ٢، صص ٤٦٥.
- قدیمی، مهدی. (١٣٨٩). نگرش جامعه شناختی به زمینه های اجتماعی پیدایش عرفان و تصوف و نقش آن در تحولات تاریخی و اجتماعی ایران. نشریه ی ادیان و عرفان، سال چهارم، زمستان، شماره ١٤، صص ١٢٥-١٥٨.
- کوپال، عطاءالله. (١٣٨٦). فراز و فرود نشانه شناسی از دانش تا روش. نشریه ی باغ نظر، شماره ٧، بهار و تابستان، صص ٣٩- ٤٧٨
- مدرسی، فاطمه. (١٤٠١). دانشنامه ی اساطیر ایران. تهران: اساطیر پارسی، صص٣٢٧-٣٢٨.
- مدرسی، فاطمه. کوشش شبستری، رحیم. بامدادی، محمد. (١٣٩٧). کارکرد نظام نشانه شناسی در شعر معاصر با تکیه بر اشعار حسین منزوی، هوشنگ ابتهاج و شفیعی کدکنی. فصلنامه تخصصی سبکشناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب). سال یازدهم، شماره دوم، پیاپی ٤٠. صص ٢٩١-٣١١.
- مدرسی، فاطمه. کوشش شبستری، رحیم. رحمتی، یاسر. (١٣٩٦). شبکه های رمزی در غزلیات عطار، فصلنامه تخصصی سبکشناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب). سال دهم، شماره یکم، پیاپی ٣٥. صص ١١٣-١٣٢.
- مارتین، برانون. رینام، فلیتزیتاس. (١٣٩٦). واژه نامه توصیفی نشانه شناسی. ترجمه مهدی منتظر قائم و زهرا اسدی. قم: لوگوس: ١٣٩٦،صص ٨٩.
- مظفری، علیرضا. (١٣٨٨).کارکرد مشترک اسطوره و عرفان. دو فصلنامه علمی_ پژوهشی ادبیات عرفانی، دانشگاه الزهرا، سال اول، شماره ١ پاییز و زمستان، صص ١٤٩_١٦٧.